SPİRAL GÖRÜNÜMLÜ ARI PETEKLERİ BİLİM ADAMLARINI ŞAŞIRTIYOR

Avustralya arıları kristallerin büyüme prensibini taklit ediyor.

Altıgen arı kovanlarıyla dolu bir dünyada, isyankâr bir Avustralya arısı grubu peteklerinde spiral merdivenler yapmayı tercih ediyor.

Bu arı türünün cinsi Tetragonula. Bu dölleyici arı türünün iğnesi bulunmuyor ama onun yerine savunma mekanizması olarak baldan oluşan büyüleyici bir savunma kalesi inşa ediyorlar.

Yaptıkları spiral yapılar aslında devasa denilebilecek boyutlarda. Bu kıvrımlı yuvalara “kuluçka petekleri” deniliyor. Her bir yuvarlak hücre alanı aslında bir yumurta odacığı. Bu yumurta odacıkları süt arıları tarafından kusturulmuş gıdaları kullanarak bal salgılayan işçi arılar tarafından yapılıyor. Bir odacık tamamlandığında işçi arılar hemen diğerine geçiyor. İçeriye ve yukarıya doğru yapılan yapılar 20 kat yüksekliğinde olabiliyor.

Peki, Tetragonula arıları bunu neden yapıyor? Her arı kolonisinin kendine has ayrı bir mimari prensibi mi var? Yoksa her işçi arı bilinçsizce kendisinde kodlanan bir dizi bilinçsiz hareketi mi takip ediyor? Kraliyet Topluluğu Bilim Dergisi’nde yayımlanan çalışmaya göre soruların cevabı kristallerde gizli.

“Bu petekler, kristallerin spiral şekilde büyümek için kullandıklarına benzer temel prensipleri izliyor. Her arı belirli bir algoritmayı takip ediyor”
Julyan Cartwright, İspanya Milli Araştırma Komisyonu’ndan araştırmacı

Cartwright, kuluçka peteklerine ait internette viral olmuş resimleri görür görmez hemen desenleri fark etmiş. Cartwright, o zamanlar deniz yumuşakçalarının akıl almaz parıltılı kabuklarını araştırıyordu. Elektron mikroskobu altında bakıldığında bu kabuklar yanardöner renklere sahiptir.

Cartwright’a göre her iki hayvanın da mimari yetenekleri, kristallerin matematiksel şekillerine çok benziyor. O ve ekip arkadaşları bu desenlerin oluşmasını sağlayan doğa kurallarının neler olduğunu bilmek istiyorlar. Arıların sahip olduğu bu ufacık bilginin bu desenlere neden yol açtığı merak konusu.

Kristallerin doğada nasıl büyüdükleri 1950’lerde yapılan çalışmalarla açıklanabilmiştir.

İleri çalışmalar için araştırmacılar, kristalin büyüme aşamalarını algoritmalarla yeniden yaratarak spiral peteklerin bir modelini kurdular. Her simülasyonda sadece tek bir kuluçka odacığıyla başlanılmış. Her defasında dijital işçi arılar kuluçka odacıklarına yeni odacık eklerlerken iki basit kuralı izlemiş: arılar öne doğru bir büyüme (diğer işçi arıların koyduğu odacığın hemen yanına) olması için odacıklar eklemişler. Böylece konulan her odacık, bir önceki komşu odacıktan az bir farkla yukarı doğru sıralanmış. Diğer kuralda ise arılar mevut odacığın tam üstüne yeni odacık eklemiş. Bu sayede öyle veya böyle odacıkların bir öncekinden yukarıda olması sağlanmış.

Bulunan yerdeki kısıtlamalara bağlı olarak her petek katının bir öncekinden ideal uzaklıkta yapılması gerekmiş. Bu şekilde yapılması alttaki kattan daha küçük yeni bir petek katının yapılması sağlanmış. Her yeni kat ne kadar yükseğe çıkarsa yarıçapı bir o kadar küçülüyormuş. Basit kurallar sayesinde spiral desenler ortaya çıkmış.

Cartwright’a göre bilgisayar sayesinde Tetragonula arılarının spiral desenleri oluşturma aşamaları yeniden yaratılmış. Bu sayede arıların daha büyük bir planı uygulamaktansa etraflarındaki biyolojik etmenlere bağlı olarak kendilerine çok çok öncesinden kodlanan biyolojik kuralları takip ettikleri bulunmuş.

İnsanlar bir bina inşa etmeye kalktıklarında bu işi yapmaları için mimarları ve mühendisleri tutarlar. Görülen o ki arıların bir yapı inşa etmek için üçüncü kişilere ihtiyacı yok. Sadece peteğe yaklaştıklarında bir diğerinin yanına bir bal ekleyerek odacık yapabileceklerini biliyorlar. Bütün bunları bilgisayara aktarırsanız dijital arıların da aynı prensiple çalıştığını görürsünüz.

Bu kurallar tam olarak nedir, peki? Bunu arılara bizzat sorsak cevap alamayacağımız kesin. İyi olan tarafıysa bu arıların iğnesiz olması…

 

kaynak: livescience.com

 

Murat Sayarhttps://pintibilim.com
İngilizce öğretmeni, meraklı, bilim okur bilim yazar, çevirmen, tasarımcı, az ondan az bundan biri.

BENZER YAZILAR

YORUMLAR

YORUM YAP

Lütfen yorumunuzu giriniz!
Lütfen isminizi buraya giriniz

bizi takip edin

EN POPÜLER

ULAŞIMIN GELECEĞİ: UÇAN ARABALAR SERİSİ #2

Geçtiğimiz günlerde uçan arabalar yazı dizisinin birincisine yer vermiştik (birinci yazıya buradan ulaşabilirsiniz) ve seriye kaldığımız yerden devam ediyoruz. Keyifli okumalar. ASTON MARTIN: VOLANTE VISION...

NEDEN UYKUYA İHTİYAÇ DUYARIZ?

Bilim adamları yıllardır uyumanın beynimiz için çok önemli olduğunu bildiriyorlar, ama Science Advances adlı sitede yayınlanan yeni çalışmaya göre ana işlevi yaşımıza bağlı değişebiliyor.Uyku...

TESLA, TOYOTA’YI GEÇEREK DÜNYANIN EN DEĞERLİ OTOMOBİL ÜRETİCİSİ OLDU

Yıllardır en değerli otomobil üreticisi olarak bilinen Japon dev markası Toyota, tahtını Tesla’ya bıraktı.Geçtiğimiz Çarşamba günü elektrikli araba üreticisi Tesla’nın hisse fiyatı 1.134$ oldu....