KELEBEKLER, VÜCUTLARINI GÜNEŞ ALTINDA NASIL SOĞUTURLAR

Kelebek kanatları oldukça soğuktur. Bunun sebebi güneş ışığı altında onları koruyan özel yapılara sahip olmalarıdır.

Araştırmacılar, kelebek kanatlarının termal görüntülerini çektiler. Çekilen resimler kanadın her bir kısmından salınan sıcaklığı gösterdi. Salınan sıcaklıklar sayesinde kanadın canlı ve aktif olan kısımları ortaya çıkmış oldu. Aktif olan bu kısımlarda kelebeğe kan pompalayan damarlar belirmiş oldu. Kan damarları, kanadın canlı olan kısmını ölü kısmına göre daha çok soğutuyor. Araştırmacılar bulgularını 28 Haziran’da Nature Communications’ta yayımladı.

Kelebek kanatlarında kam pompalayan ve koku kimyasallarını emen koku pedleri gibi canlı bölümler bulunur. Bu damarlar ve koku pedleri aynı zamanda fazla sıcaklığın salınmasına da yardımcı olur. Bu kızılötesi resimdeki parlak alanlar aşırı sıcaklık salınımını gösteriyor.

Kelebeğin sıcaklığını takip etmek çok önemli. Vücut sıcaklığındaki en ufak bir değişiklik kelebeğin uçma becerisini etkileyebilir. Kelebeğin vücudunun orta bölümü (toraks kısmı) sıcak olmalı ki havalanmak için kanatları çırpabilmeli. Lakin kelebeklerin kanatları incedir. O yüzden orta vücut bölümüne göre kanatları daha hızlı ısınır ve kolayca aşırı ısınabilir.

“İnsanlar kelebek kanatlarının cansız olduğunu düşünebilirler. Onları tırnaklarımıza, bir kuş tüyüne ya da insan saçına benzetebilirler. Aslında kelebek kanatları canlı dokulara sahiplerdir. Bu dokular hayatta kalmaları ve uçmaları için elzemdir. Aşırı sıcaklık onları olabildiğince rahatsız eder.”
New York Kolombiya Üniversitesi’nden Fizikçi Nanfang Yu

Kanadın içinde ne vardır?

Kelebek kanatları içlerini görebileceğiniz kadar incedir ve bu onları kızılötesi kameralarla görmeyi zorlaştırıyor. Görülen sıcaklığın, kelebeğe mi ait olduğunu yoksa arka plandaki başka bir objeden mi yansıtıldığını tespit etmek oldukça zor. Ne var ki Yu ve ekip arkadaşları şanslıydı. Kanadın sıcaklığını ölçebilmek için bir teknik buldular. 50’den fazla kelebeğin kanadını incelediler. Bu onlara özel kanat bölümlerinden ne kadar sıcaklığın emildiğini ölçebilme imkanı sağladı.

Kalın kitin tabakası kelebeğin kanadının damarlarını ve koku pedlerini kaplar (soldaki resim). Koku pedlerinde ayrıca içi oyuk nanotüpler bulunur. Kitin ve nano yapılar, damarların ve pedlerin yüksek sıcaklık yayma becerisini gösteriyor. Kanadın diğer kısımlarına göre daha fazla sıcaklık çekiyor (ortadaki resim). Daha fazla emilim sayesinde etrfalarına göre daha soğuklar (sağdaki resim).

Araştırmacıların bulduğuna göre kanatlar, soğuk kalmalarına yardımcı olan ayırt edici özelliklere sahipler. Bunlardan ilki “kitin” adı verilen ve kanatlardaki damarları kaplayan kalın tabakalı bir madde. Hemolenf adı verilen böcek kanı, bu damarlardan akıyor. Kitin damarlara göre daha kalındır ve fazla sıcaklığı salar. Kitin ayrıca kelebeğin sert dış tarafını da kaplar.

İlgili Yazılar
+ ŞİMŞEK HIZINDAKİ TÜYLÜ KURBAĞA BALIĞI ISIRIĞI
+ BİLİM ADAMLARI HAMAMBÖCEĞİ SÜTÜNÜN YENİ SÜPER GIDA OLACAĞINI DÜŞÜNÜYOR
+ EVCİL HAYVANLAR TELEVİZYON İZLERKEN NE GÖRÜRLER

Kelebeğin kanadında sıcaklığı azaltan başka bir bölüm daha var. Bu tüp şeklinde küçük bir yapı. Metrenin milyarda biri boyutlarında olan bir tüplere nanotüpler deniliyor. Bir kelebek kanadında birkaç tane bulunabilir. Bu nanotüpler, kanatların “koku pedleri” olarak bilinen yapılarında olur. Koku pedleri üzerlerinde hem kitin hem de nanotüpler barındırır.

Kitin, damarları ve koku pedlerini her kanatta bulunabilen pullara benzer ölü bölümden daha kalın hale getirir. Tüpler, koku pedlerine içi oyuk bir yapı kazandırır. Daha kalın veya içi boş olan malzemeler ince ve sert olan malzemelere göre sıcaklığı daha iyi dağıtır.

Bunlara rağmen kelebekler aşırı ısınmaya devam edebilirler. Bu sebeple sıcaklıkları artmaya başlayınca yoğun ısı kaynağından uzaklaşmak için oradan oraya uçarlar. Nanotüpler ve kitin, kanatları bir yere kadar koruyabilir. Bunu test etmek için araştırmacılar kelebeğin kanadına lazer doğrulttular ve sıcaklık haliyle arttı. Lazerin ısısı kelebeğin damarlarını çok ısıtınca kelebek kanatlarını çırptı. Ya da ısıdan uçarak uzaklaştı.

Ekip ayrıca bazı kelebek kanatlarında kalp gibi atma refleksleri keşfetti. Bu özel yapı kelebeğe koku pedleri aracılığıyla kan pompalıyor ve çok sık arayla kalp gibi atıyor. Ekip, bu bulgulara sahip iki kelebek türü buldu: (Satyrium caryaevorus ve Parrhasius m-album)

Yu, kanadın tam ortasında böylesi bir yapıyı bulmanın şaşırtıcı olduğunu söylüyor. “İyi uçabilmeleri için kanatların hafif olması gerekir. Fazladan bir yapı kanada ağırlık katar ama bunun tek açıklaması kelebeklerin kalp gibi sıcaklığını pompalayarak atmasının gerekli olması” diye ekliyor.

 

kaynak: sciencenewsforstudents.org

Murat Sayarhttps://pintibilim.com
İngilizce öğretmeni, meraklı, bilim okur bilim yazar, çevirmen, tasarımcı, az ondan az bundan biri.

BENZER YAZILAR

YORUMLAR

YORUM YAP

Lütfen yorumunuzu giriniz!
Lütfen isminizi buraya giriniz

bizi takip edin

EN POPÜLER

HER GÜN BİR YILDIZ YUTAN DEVASA KARA DELİK

Güneşin kütlesinden 34 milyar kat büyük olan devasa bir karadelik her gün bir yıldızı tüketiyor. 1960’larda astronomlar, aktif galaksilere güç veren süper kara deliklerin olabileceği...

GÜNEY KUTBU DÜNYANIN GERİ KALANINA GÖRE 3 KAT DAHA HIZLI ISINDI

Daha yüksek tropikal okyanus sıcaklığı yüzünden Güney Kutbu son 30 yılda dünyanın geri kalanına göre 3 kat daha fazla ısındı. Antarktika’nın sıcaklığı çoğunlukla mevsime ve...

GENÇ MUCİT, KOVİD-19 BULAŞMASINI ÖNLEYİCİ GİYİLEBİLİR CİHAZ ÜRETTİ

İngiltere’den 15 yaşında bir lise öğrencisi, insanların yüzlerine dokunmasına engel olan giyilebilir bir cihaz geliştirdi. Kovid-19 virüsünün bulaşma sebeplerinin en başında, elimizi yüzümüze götürme alışkanlığı...